حتی اگر جنگ هم تمام شود، بحران‌های داخلی جمهوری اسلامی تازه آغاز شده است

چه مذاکرات جمهوری اسلامی و ایالات متحده به آتش‌بس پایدار و پایان جنگ منجر شود و چه دوباره به درگیری‌های تازه بینجامد، روشن است که رژیم حاکم بر ایران بدون تغییر از این بحران بیرون نخواهد آمد. حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی زمانی آغاز شد که این رژیم درگیر آشفتگی عمیق داخلی بود؛ آن هم پس از مهم‌ترین موج اعتراضات مردمی که در دی‌ماه رقم خورد. دیگر بر کسی پوشیده نیست که جمهوری اسلامی مدت‌ها است با بحران عمیق مشروعیت مواجه است، بحرانی که ناشی از شکاف فزاینده میان حاکمیت و مردم، به‌ویژه نسل‌های جوان‌تر، و همچنین وخامت اوضاع اقتصادی و کمبود آب و برق است. در روزهای اخیر، مقام‌های امنیتی اسرائیل در گفتگو با رسانه‌ها، از مشاهده نشانه‌های تازه‌ای از فشارهای اقتصادی و بروز اعتراضات مردمی در پی آن خبر داده‌اند. با این حال، نباید این اعتراض‌های پراکنده را به‌تنهایی معیاری برای پیش‌بینی آینده جنبش‌های اعتراضی در ایران دانست، چراکه نارضایتی عمومی از حکومت اکنون به بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست روزمره در ایران بدل شده است. پژوهش جدید دانشگاه استنفورد، که بازه‌ای بین سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۴ را بررسی کرده، نشان می‌دهد طی این مدت به‌طور میانگین هر سه روز یک بار یک اعتراض رخ داده است.   Read More This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field) در هر صورت، تهدید واقعی علیه بقای جمهوری اسلامی نه‌تنها به حضور میلیون‌ها ایرانی در خیابان‌ها و شکل‌گیری یک ائتلاف اجتماعی گسترده و سازمان‌یافته بستگی دارد، که بیش از هر چیز مستلزم تغییر در توازن قدرت است، توازنی که در یک سوی آن حاکمیتی است که ابزارهای موثر سرکوب و نیروهای امنیتی وفادار را در اختیار دارد و در سوی دیگر مخالفانی قرار دارند که هنوز نتوانسته‌اند نارضایتی عمومی را به یک راه‌حل سیاسی سازمان‌یافته و پایدار بدل کنند. با توجه به اخبار و گزارش‌هایی که منتشر می‌شود، روشن است که رهبری جدید ایران کاملا از شدت بحران اقتصادی و ظرفیت آن برای شعله‌ور کردن دوباره اعتراضات آگاه است. یک جامعه‌شناس ایرانی اخیرا هشدار داد که طبقه متوسط تحت فشارهای اقتصادی فزاینده همچنان در حال فرسایش است. به گفته او، جامعه بیش از پیش میان اقلیتی ثروتمند و اکثریتی از مردم درگیر با مشکلات اقتصادی تقسیم شده است. او گفت، انتقادات و اعتراضات به وضعیت اقتصادی هنوز کاملا بروز نکرده است، زیرا کشور درگیر جنگ بوده، اما اگر آتش‌بس برقرار شود، احتمالا اعتراض‌ها با شدت بیشتری بازگردند و بحران‌های عمیق‌تر، به‌ویژه بحران‌های اقتصادی، سربرآورند. حتی اگر توافق آینده جمهوری اسلامی و ایالات متحده به کاهش قابل‌توجه تحریم‌ها منجر شود، این امر به‌تنهایی بحران‌های عمیق‌تر را برطرف نخواهد کرد. اقتصاد بحران‌زده ایران سال‌ها است از مشکلات ساختاری مانند فساد، سوءمدیریت و چیرگی بیش از حد نهادهای دولتی یا وابسته به حکومت بر آن رنج می‌برد. رفع تحریم‌ها شاید به حکومت کمک کند با دشواری‌های رو به فزونی کنار بیاید، اما بدون اصلاحات اساسی، بعید است ایران بتواند از بحران شدید مالی که در آن گرفتار است رهایی یابد. در برابر این چالش‌ها، رهبری جدید ایران ناچار خواهد بود بلافاصله پس از جنگ به مطالبات عمومی پاسخ دهد. «جمهوری اسلامی سوم» که با کشته شدن علی خامنه‌ای جایگزین «جمهوری اسلامی دوم» شده است، از حکومت دینی گذار کرده و به نوعی حکومت اقتدارگرای نظامی بدل شده که محور آن نفوذ فزاینده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است. در حال حاضر، تمرکز اصلی رهبری در جمهوری اسلامی بر بقا، آمادگی برای احتمال ازسرگیری جنگ و تلاش برای پایان قطعی درگیری‌ها است، اما پس از پایان جنگ، ناچار خواهد بود بیشترین توانش را صرف بازسازی کشور کند. گزارش‌های دیگری که در روزهای اخیر منتشر شده‌اند، از خسارات گسترده‌ای حکایت دارند که ایران در جریان جنگ متحمل شده، خساراتی که ترمیم و بازسازی آنها احتمالا سال‌ها زمان ببرد. استانداری تهران اعلام کرد که تنها در استان تهران حدود ۶۰ هزار واحد مسکونی آسیب دیده‌اند. یکی از مقام‌های ارشد بخش انرژی ایران نیز در یک کنفرانس گفت که زیرساخت‌ها آسیب‌های جدی دیده‌اند و بازگرداندن شرایط به وضعیت پیش از جنگ ممکن است حدود دو سال طول بکشد. او هشدار داد زمستان آینده از نظر تامین انرژی برای بخش‌های تولید، صنعت، کشاورزی و خدمات دشوار و چالش‌برانگیز خواهد بود و چاره‌ای جز کاهش شدید مصرف بخش خصوصی، در حدود ۴۰ درصد، وجود نخواهد داشت. پایان درگیری همچنین ممکن است شکاف‌ها در میان مقام‌های ارشد رژیم جمهوری اسلامی را تشدید کند؛ رژیمی که توانسته به‌دلیل شرایط جنگی انسجامش را تاحدودی حفظ کند. پژوهش‌ها درباره حکومت‌های اقتدارگرای تحت سلطه نیروهای مسلح نشان داده‌اند که این حکومت‌ها در مواجهه با بحران‌های اقتصادی معمولا تاب‌آوری کمتری دارند، زیرا رهبرانشان برای دستیابی به اهداف نظامی آموزش دیده‌اند، نه مدیریت چالش‌های بزرگ غیرنظامی. چنین نظام‌هایی همچنین سبب افزایش شکاف‌های داخلی و جناح‌بندی در میان فرماندهان نظامی می‌شوند، به‌ویژه در دوره‌های بحرانی. رهبر جدید جمهوری اسلامی، مجتبی خامنه‌ای، نیز ممکن است زودتر از آنچه به نظر می‌رسد با انتقادهای فزاینده روبه‌رو شود. هنوز برای تعیین اینکه آیا او قدرت کافی برای تثبیت جایگاهش به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی را به دست می‌آورد یا نه، زود است، به‌ویژه با توجه به پرسش‌های بی‌پاسخ درباره وضعیت سلامت او. این احتمال وجود دارد که پس از پایان جنگ، انتقادها و پرسش‌ها درمورد توانایی او برای جانشینی پدرش، که شاید تاکنون مسکوت مانده‌اند، مطرح شوند. در هر حال، آنچه روشن است این است که پایان جنگ بعید است مشکلات بنیادینی را که جمهوری اسلامی با آنها مواجه است برطرف کند؛ مشکلاتی که در ماه‌های اخیر و همزمان با اعتراضات و درگیری‌ها تشدید شده‌اند. حتی اگر تغییر حکومت در حال حاضر محتمل به نظر نرسد، پایان جنگ رهبری جدید ایران را ناگزیر خواهد کرد با واقعیت‌های زندگی روزمره روبه‌رو شود. افزون بر این، تردیدهای جدی نیز وجود دارد که آیا این رهبری راه‌حلی برای بحران‌های عمیق‌تر کشور دارد یا نه. در ماه‌های آینده احتمالا روشن خواهد شد که آیا جنگ توانسته، حتی موقتا، روند افول حکومت را متوقف کند یا برعکس عواملی درونی را شتاب داده که در نهایت به تغییرات سیاسی معوق منجر می‌شوند. برگرفته از وای نت دیدگاهایرانجمهوری اسلامی ایراناختلافات داخلیحملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامیعملیات خشم حماسیجنگنشانه‌ها حاکی از آن است که جنگ اخیر ممکن است روندهایی را تسریع کرده باشد که در نهایت به تغییرات سیاسی در ایران بینجامندراز زیمتشنبه, مه 9, 2026 - 12:00 <p dir="rtl">تصویر پرچم جمهوری اسلامی در میان خرابه‌های ناشی از جنگ ـ خبرگزاری فرانسه</p> دیدگاهjw id: wUURQbmerelated nodes: مهاجرت مخفیانه برای زنده ماندن؛ روایت معترضان دی‌ماه از ترک اجباری ایرانهمزمان با گسترش بحران فقر در ایران؛ بازداشت، اعدام و توقیف اموال معترضان ادامه داردترامپ: اگر مذاکرات با تهران شکست بخورد، «پروژه آزادی پلاس» را آغاز می‌کنیمType: videoSEO Title: حتی اگر جنگ هم تمام شود، بحران‌های داخلی جمهوری اسلامی تازه آغاز شده استInner related node: مهاجرت مخفیانه برای زنده ماندن؛ روایت معترضان دی‌ماه از ترک اجباری ایرانهمزمان با گسترش بحران فقر در ایران؛ بازداشت، اعدام و توقیف اموال معترضان ادامه داردترامپ: اگر مذاکرات با تهران شکست بخورد، «پروژه آزادی پلاس» را آغاز می‌کنیمcopyright: