سبز کردن بیابان؛ عربستان سعودی چگونه کشاورزی را در اقلیم خشک بازتعریف می‌کند

عربستان سعودی در زمره کشورهایی در جهان قرار دارد که با شدیدترین تنش آبی مواجه‌اند. به‌ طوری‌ که منابع آب شیرین تجدیدپذیر آن کمتر از ۱۰۰ مترمکعب برای هر نفر در سال براورد می‌شود که به‌مراتب پایین‌تر از آستانه «کمبود آب» است. تغییرات اقلیمی هم این فشارها را تشدید کرده است. سال ۲۰۲۴ گرم‌ترین سال ثبت‌شده در این منطقه بود و دماهایی بسیار بالاتر از میانگین‌های تاریخی ثبت شدند. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند این روند که موجب تسریع تبخیر و افزایش نوسان‌های اقلیمی می‌شود، همچنان ادامه خواهد یافت. این در حالی است که هم‌زمان با رشد جمعیت به بیش از ۳۵ میلیون نفر و اهداف چشم‌انداز ۲۰۳۰ برای توسعه تولید داخلی مواد غذایی، فشار بر منابع محدود آب در حال افزایش است و این مسئله کمبود آب را به یک چالش ساختاری بلندمدت برای پایداری کشاورزی عربستان سعودی تبدیل می‌کند. با این حال عرب‌نیوز به نقل از راجر ربات، از مدیران ارشد شرکت پرایس‌واترهاوس‌کوپرز (PwC) در خاورمیانه، اشاره می‌کند که عربستان سعودی برای غلبه بر محدودیت‌های اقلیم خشک خود به‌شکلی فزاینده‌ای به سیستم‌های کشاورزی هوشمند و مبتنی بر محیط‌های کنترل‌شده روی آورده و در حال ترویج فناوری‌هایی مانند کشت هیدروپونیک (hydroponic)، آکواپونیک (aquaponics)، کشاورزی عمودی و گلخانه‌های پیشرفته برای کاهش مصرف آب در عین حفظ بهره‌وری بالا، است. ربات توضیح می‌دهد که سامانه‌های هیدروپونیک می‌توانند مصرف آب را تا ۹۰ درصد (نسبت به کشاورزی سنتی در فضای باز) کاهش دهند. کشاورزی عمودی هم امکان تولید در تمام طول سال در فضاهای محدود را فراهم می‌کند و وابستگی به آفت‌کش‌ها را به‌ میزان قابل‌توجهی کاهش می‌دهد. گلخانه‌های پیشرفته مجهز به سامانه‌های پیچیده کنترل اقلیم، آبیاری و کوددهی، هم می‌توانند میزان محصول میوه و سبزی در هر مترمربع را افزایش دهند، در حالی که آب کمتری هم نیاز دارند. ماریلی بوحرب، از مدیران شرکت مشاوره‌ای آرتور‌ دی‌.لیتل (Arthur D. Little) هم در گفتگو با عرب‌نیوز تاکید کرد که بیش از ۹۰ درصد نیاز آبی عربستان سعودی از منابع آب زیرزمینی غیرتجدیدپذیر و آب‌شیرین‌کن‌ها تامین می‌شود، در حالی که کمتر از ۲ درصد اراضی این کشور قابل‌کشت است. این موضوع باعث می‌شود کشاورزی به‌طور ذاتی وابسته به آبیاری باشد. به همین دلیل سیستم‌های دقیق مانند آبیاری قطره‌ای و آبپاش‌های هوشمند در حال جایگزینی با روش‌های سنتی آبیاری غرقابی در بخش‌های کشاورزی‌اند که هم می‌توانند مصرف آب را بین ۲۰ تا ۶۰ درصد کاهش می‌دهند و هم نیاز به انرژی برای پمپاژ آب پایین بیاورند. این سیستم‌ها با ابزارهای دیجیتال از جمله حسگرهای رطوبت خاک، پایش ماهواره‌ای محصولات و کنترل‌های خودکار آبیاری ترکیب می‌شوند و به کشاورزان امکان می‌دهند مصرف آب را به‌صورت لحظه‌ای بهینه کنند. به گفته حرب، کشاورزی در محیط‌های کنترل‌شده بهره‌وری مصرف آب در عربستان سعودی را به‌ میزان چشمگیری بهبود داده است، زیرا استفاده از سیستم‌های هیدروپونیک، گلخانه‌ها و مزارع عمودی در مصرف آب تا ۹۵ درصد صرفه‌جویی ایجاد می‌کنند، امکان تولید در تمام طول سال را فراهم می‌آورند و تولید کشاورزی را از محدودیت‌های زمین و آب جدا می‌کنند. بخش خصوصی در حال تقویت امنیت غذایی یکی از محورهای کلیدی برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان سعودی، تمرکز بر امنیت غذایی، پایداری زیست‌محیطی و شیوه‌های نوین کشاورزی است که با راهبردهای ملی و ابتکارات مبتنی بر نوآوری پشتیبانی می‌شود. به گفته ربات، عربستان سعودی در حال افزایش جدی سرمایه‌گذاری در پژوهش‌ها ‌و آموزش‌های کشاورزی است و افزود این کشور با استفاده از برنامه‌های تامین مالی هدفمند، در حال تسریع پذیرش راهکارهای گلخانه‌ای است پلتفرم‌هایی مانند سعودی فودتک (Saudi FoodTech) با حمایت از شرکت‌های نوآفرین و ایجاد مشارکت‌ها، نوآوری در فناوری کشاورزی را شتاب می‌بخشند و نشان می‌دهند که چشم‌انداز ۲۰۳۰ چگونه در حال ساخت یک کشاورزی تاب‌آور، مبتنی بر فناوری و پایدار متناسب با محدودیت‌های منابعی این کشور است. Read More This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field) مشارکت‌های عمومی‌ــ‌خصوصی در قلب راهبرد چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان سعودی برای تقویت امنیت غذایی قرار دارند؛ به‌ طوری‌ که دولت با فراهم‌سازی بستر، به بخش خصوصی امکان می‌دهد سرمایه‌گذاری و نوآوری را پیش ببرد، در حالی که خود با نظارت راهبردی، برای کاهش وابستگی به واردات و ایجاد یک نظام غذایی مقاوم‌تر وارد عمل می‌شود. سلطان مرایشد، رئیس گروه فناوری و تعالی سازمانی در شرکت دریای سرخ جهانی (Red Sea Global)، نیز اشاره می‌کند که عربستان سعودی نه‌تنها در حال سازگاری با محدودیت‌های زیست‌محیطی است، بلکه در حال بازتعریف مفهوم کشاورزی در اقلیم‌های خشک است. او توضیح داد که شرکت او در حال تولید بیشتر با مصرف آب کمتر است و افزود: «در برخی موارد، مصرف آب را بیش از ۸۰ درصد کاهش داده‌ایم، در حالی که تولید پایدار و باکیفیت در تمام طول سال حفظ شده است. این یک پیشرفت تدریجی نیست، بلکه دگرگونی ساختاری در مدل کشاورزی است.» مرایشد افزود که اگرچه کمبود آب همچنان چالش اصلی کشاورزی در عربستان سعودی است، در عین حال محرک نوآوری نیز به‌ شمار می‌رود. راهکارهای پیشرفته مانند هیدروپونیک، سامانه‌های کنترل اقلیم و آبیاری مبتنی بر هوش مصنوعی، کشاورزی دقیق، کارآمد و تاب‌آور با حداقل اتلاف را ممکن کرده‌اند. او در پایان افزود: «با این حال، گام بعدی مقیاس‌پذیری (قابلیت تعمیم و اجرا در مقیاس ملی) است. این امر نیازمند همکاری مستمر میان دولت، سرمایه‌گذاران و مجریان برای هم‌راستا کردن مشوق‌ها، زیرساخت‌ها و مقررات است. فرصت بسیار بزرگ است، اما مسئولیت نیز به همان اندازه سنگین است، زیرا باید اطمینان حاصل شود که رشد، هم از نظر اقتصادی و هم زیست‌محیطی، پایدار باقی می‌ماند.» عربستان سعودیاقتصادکشاورزیکشاورزی در عربستان سعودیاقلیم خشکسیستم‌های آبیاری سنتی به‌تدریج جای خود را به روش‌های دقیق‌تر مانند آبیاری قطره‌ای، سامانه‌های هوشمند، و ابزارهای دیجیتال مانند حسگرهای رطوبت خاک و پایش ماهواره‌ای داده‌اندایندیپندنت فارسیچهارشنبه, آوریل 22, 2026 - 18:30 <p dir="rtl">آبیاری محصولات زراعی در عربستان سعودی‌ــ Arabnews</p> جهانrelated nodes: عربستان سعودی قله فناوری دیجیتال جهان را فتح کردعربستان سعودی آینده گردشگری را در سواحل دریای سرخ رقم می‌زندبسته شدن تنگه هرمز، اهمیت بندر جده را افزایش دادSEO Title: سبز کردن بیابان؛ عربستان سعودی چگونه کشاورزی را در اقلیم خشک بازتعریف می‌کندInner related node: عربستان سعودی قله فناوری دیجیتال جهان را فتح کردعربستان سعودی آینده گردشگری را در سواحل دریای سرخ رقم می‌زندبسته شدن تنگه هرمز، اهمیت بندر جده را افزایش دادcopyright: